Gezonde voeding bij diabetes

Deze groep is een goede bron van koolhydraten, vezels en vitaminen van de B-groep. De vezels in aardappelen of volkoren graanproducten dragen bij aan een gezonde bloeddruk en helpen het risico op hart- en vaataandoeningen te verlagen. Ze zullen ook bijdragen tot een snellere verzadiging en een goede darmtransit. Eet volle granen of aardappelen bij elke hoofdmaaltijd (ontbijt, lunch, avondmaal). Afhankelijk van de diabetesmedicatie kunnen deze al dan niet worden ingeschakeld als tussendoortje. Vetrijke aardappelgerechten worden best beperkt tot max. 1 keer om de 2 weken.

Voorkeur

Volkoren of bruin brood met min. 50% volle granen

• Volkoren-, voltarwe-, roggebrood

• Bruin of meergranen brood met min. 50% volle granen

• Volkoren versie van pistolet, piccolo, stokbrood, beschuit, cracker, rijst-, mais-, speltwafel

• Havervlokken, havermout, muesli, granola volkoren ontbijtgranen zonder suiker/chocolade

Beperken

Wit of bruin brood met minder dan 50% volle granen

• Wit brood, toastbrood, melkbrood

• Bruin of meergranen brood met minder dan 50% volle granen

• Witte versie van sandwich, pistolet, piccolo, stokbrood, beschuit, cracker, rijst-, mais-, speltwafel

• Muesli, granola, ontbijtgranen met suiker/chocolade

Zo weinig mogelijk

• Rozijnenbrood, suikerbrood

• Croissant en koffiekoeken

• Alle soorten koek en gebak

• Ontbijtgranen met minder dan 50% volle granen en/of fantasie-ontbijtgranen

Voorkeur

• Aardappelen: gekookt, gestoomd, puree zonder boter (met melk)

• Volkoren deegwaren

• Bruine of volkoren rijst, zilvervliesrijst, bulghur, tarwekorrels, quinoa, gierst, gerst, boekweit, volkoren couscous

Beperken

• Aardappelen: gebakken

• Witte deegwaren, rijst, witte couscous

Zo weinig mogelijk

• Aardappelen: gefrituurd (friet, kroketten, …)

• Puree met boter of puree in poedervorm

• Chips

• Pizza

Eet minstens 2 maal per dag groenten (in totaal 300g), schakel ze dus zeker in bij de warme maaltijd en bij de broodmaaltijd. Probeer gekookte groenten en rauwkost af te wisselen. Varieer ook in kleur, zo krijg je een waaier aan vitaminen en mineralen op je bord.

Groenten bevatten weinig koolhydraten en kunnen gebruikt worden als gezond tussendoortje.

Voorkeur

• Verse groenten (ook avocado)

• Diepvriesgroenten zonder sauzen of room

• Groenten uit blik/glas

• Gepekelde groenten (vb. zilveruitjes, augurken)

• Soep zonder bindmiddelen, room of vlees

• Olijven (max. handjevol/dag)

• Mais (bevat koolhydraten)

Beperken

• Diepvriesgroenten met sauzen of room

• Soep (in blik/brik) met room en/of vlees

Zo weinig mogelijk

• Instant soep (vb. Royco soep)

Fruit bevat veel vitaminen, mineralen en vezels en past zeker ook in een diabetesvoeding. Wissel net zoals bij groenten voldoende af in kleur. In fruit komen zowel meervoudige als enkelvoudige koolhydraten voor, het eten van fruit zorgt dus voor een glycemiestijging. Bij bepaalde diabetesmedicatie is het afgeraden om fruit als tussendoortje te eten. Het diabetesteam zal u hierover informeren: Ik mag wel/geen fruit inschakelen als tussendoortje.

Voorkeur

• Vers of diepvriesfruit

• Fruit in blik/glas op sap

Zo weinig mogelijk

• Diepvriesfruit met sauzen/suiker

• Gedroogd fruit

• Fruit in blik/glas op siroop

• Fruitsap/smoothies

• Vruchtenlimonade, sapconcentraat, gesuikerde grenadine

Als vuistregel kan je stellen dat zachte en vloeibare margarines en zachte minarines goed zijn en dat harde margarine best wordt vermeden. Het is voldoende om één mespuntje voor brood en maximum één eetlepel vetstof per persoon te gebruiken bij de warme maaltijd. Vetten weglaten is geen goed idee omdat ze ons vitamine A, D, E en K leveren, net als essentiële vetzuren.

Voorkeur

• Arachideolie, druivenpitolie, koolzaadolie, maisolie, notenolie, olijfolie, saffloerolie, sesamolie, sojaolie, walnootolie, zonnebloemolie

• Frituurolie (mix van plantaardige oliën)

• Zachte/vloeibare bak- en braadvetten

• Zachte minarine/margarine

Beperken

• (light) mayonaise

• Dressing

• Vinaigrette

Zo weinig mogelijk

• Frituurvet (vast bij kamer-temperatuur), ossewit, reuzel

• Harde margarines of boter in blok/wikkel

• (halfvolle) boter

• Kokosolie/vet, palmolie/vet

Vlees is een bron van verzadigde vetten. Vleessoorten zoals rood en bewerkt vlees hebben een slechte invloed op de gezondheid. Probeer maximaal 2-3 maal per week wit vlees en 1-2 maal per week rood vlees te eten. Bewerkt vlees schakel je best zo min mogelijk in. Kies geregeld voor vis of een vleesvervanger.

Voorkeur

Wit vlees (mager)

• Kalkoenborst, kipfilet

• Struisvogelfilet, -steak

• Duif of wild gevogelte (fazant, eend, patrijs, …)

• Magere vleeswaren van gevogelte (kippenwit, kalkoenham)

Rood vlees (mager)

• Rundsvlees (steak, rosbief, stoofvlees, …)

• Kalfsvlees (gebraad, lapje, kotelet, …)

• Mager of halfvet varkensvlees (varkenshaasje, mignonette, stoofvlees)

• Paardenvlees of schapenvlees

• Mager of halfvet lamsvlees (filet, lapje, stoofvlees)

• Haas, ree

• Ham, gerookte vleeswaren (filet d’Anvers, filet de saxe), paardenfilet, gebraad, bacon, rosbief

Beperken

Wit vlees (vetter of bewerkt)

• Orgaanvlees

• Gepaneerd gevogelte (schnitzel, nuggets: bevat koolhydraten)

• Gehakt en gehaktbereidingen

• Vette vleeswaren van gevogelte (kalkoensalami)

Rood vlees (vetter of bewerkt)

• Orgaanvlees

• Gepaneerd rood vlees (schnitzel: bevat koolhydraten)

• Gehakt en gehaktbereidingen (hamburger, blinde vink, worst, …)

• Witte/zwarte beuling

• Vleessalade

• Bereide worst: hespenworst, lunchworst, kalfsworst, Parijse worst, …

• Leverpastei, paté

• Vleesbrood

• Salami

Voorkeur

Verse vis / Diepvriesvis

Vis in blik op eigen nat

• Magere vis: <2g vet/100g

Allasaka pollak, garnaal (grijs/roos, gekookt), kabeljauw, kikkerbil, koolvis, krab, kreeft, langoustine, leng, rog, roodbaars, schar, schol, sint-jakobsschelp, snoek, snoekbaars, tong, tonijn, victoriabaars, wijngaardslak, wijting, witte heilbot, zeeduivel, zeekreeft, zeelt, zeewolf, zoetwaterrivierkreeft

• Halfvette vis: 2-10g vet/100g

Ansjovis, forel, heilbot, inktvis, karper, mossel, oester, tarbot, zalmforel, zee- of goudbrasem, zeepaling, zwaardvis

• Vette vis: >10g vet/100g

Botervis, haring, makreel, rivierpaling, sardientjes, zalm

Beperken

• Vissalade (met mayonaise)

• Vis of visproducten die gefrituurd of gepaneerd zijn: bevat koolhydraten (vb. fishsticks)

Eieren, peulvruchten en andere vleesvervangers zijn een goede bron van eiwitten. Peulvruchten bevatten daarnaast nog meervoudige koolhydraten. Schakel ze geregeld in als vleesvervanger bij de warme maaltijd. Verminder in dit geval eventueel de portie aardappelen/pasta/rijst.

Voorkeur

Eieren

• Max. 6 per week, incl. verwerkt in bereidingen

Peulvruchten

• Kikkererwten, linzen, bruine en witte bonen, hummus

Vleesvervangers (max. 1.6g zout/100g)

• Tofu, tempeh, seitan, quorn

Beperken

• Gepaneerde vleesvervangers (groenteburger, gepaneerde quorn)

Noten en zaden zijn een bron van onverzadigde vetten, ze dragen bij aan een daling van het LDL-cholesterolgehalte en een stijging van de HDL-cholesterol. Het is aangeraden om dagelijks maximum een handjevol noten te eten in de pure, onbewerkte vorm. Beperk je hoeveelheid tot deze portie aangezien noten en zaden energierijk zijn en dus veel calorieën bevatten. Varieer voldoende tussen de verschillende soorten.

Voorkeur

Ongezouten noten en zaden

• Amandelnoten, cashewnoten, hazelnoten, kastanjes, paranoten, pecannoten, pistachenoten, walnoten

• Chiazaad, lijnzaad, pijnboompitten, pompoenpitten, sesamzaad, zonnebloempitten

• Noten- en zadenpasta zonder toevoegingen (100% pindakaas, tahin, zonnebloempasta, …)

Beperken

Gezouten of gesuikerde noten

• Notenpasta met toevoegingen van vet of zout

Zo weinig mogelijk

• Noten met een krokant korstje (borrelnootjes)

• Noten met een chocoladekorstje (M&M)

• Gesuikerde noten(pasta) of chocopasta met noten

Melk en melkproducten bevatten van nature weinig koolhydraten, waardoor ze weinig invloed hebben op de glycemie. Het is hier vooral belangrijk om de toegevoegde suikers te vermijden.

Voorkeur

• Magere of halfvolle melk

• Karnemelk

• Sojadrink natuur (ongesuikerd)

• Kefir

• Plantaardig (mager) alternatief voor room

• Magere yoghurt natuur

• Magere fruityoghurt of melkdrank zonder toegevoegde suikers

• Plantaardig alternatief voor yoghurt (ongesuikerd)

Beperken

• Volle melk

• Room

• Volle melkdranken of -desserts met een smaakje (chocolade, fruit) zonder toevoeging van suiker

• Volle yoghurt (ongesuikerd)

Zo weinig mogelijk

• Melkdranken of -desserts en/of sojadranken of –desserts met toevoeging van suiker (chocomelk, pudding, rijstpap, …)

• Volle yoghurt (gesuikerd)

• Slagroom of desserten op basis van room (roomijs, chocomousse, …)

Voorkeur

• Harde kazen met max. 20g vet/100g
  = sneetjes kaas, kaas in blok

• Zachte kazen met max. 12g vet/100g
  = smeerkaas, smeltkaas

Beperken

• Harde kazen met >20g vet/100g
  

• Zachte kazen met >12g vet/100g

Het gebruik van gewone suiker moet bij diabetes zo veel mogelijk vermeden worden. Zoetstoffen zijn goede vervangers, ze hebben geen of weinig invloed op de glycemie. De etiketten van producten waaraan normaliter suiker wordt toegevoegd, worden best nagekeken aan de hand van de productlijst. De diëtiste zal u hierover informeren.

Voorkeur

• Zoetstoffen

• Vruchtenmoes (ongesuikerd of met verlaagd suikergehalte)

• Confituur, gelei of siroop (ongesuikerd of met verlaagd suikergehalte)

• (volkoren) peperkoek met verlaagd suikergehalte

• Pudding/flan/vla ongesuikerd

Beperken

• Vetrijk suikervrij broodbeleg (suikervrije choco/speculoospasta)

• Droge koeken (1x/dag)

• Suikervrij snoep/kauwgom

• Suikervrije chocolade, pure chocolade

• Suikervrij (room)ijs

Zo weinig mogelijk

• Suiker (vermijden)

• Honing (vermijden)

• Siroop, confituur, gelei

• Suiker- en vetrijk broodbeleg (chocopasta, speculoospasta, ...)

• Koeken, taart, cake

• Snoep en (melk)chocolade

• (room)ijs

Fruitsappen en smoothies worden afgeraden. Ze bevatten evenveel of zelfs meer calorieën en suikers dan frisdranken. In verhouding zitten er meer suiker en minder (intacte) vezels in dan in een stuk fruit, waardoor ze minder verzadiging en een snellere en hogere glycemiestijging geven.

Voorkeur

• Water (plat of bruisend)

• Thee of koffie

• Gearomatiseerde waters zonder toevoeging van suiker

• Water met ongesuikerde vruchtensiropen

Beperken

• Light/zero frisdranken (= max. 5kcal/100ml, max. 0.5l/dag)

Zo weinig mogelijk (vermijden)

• Frisdranken

• Kant-en-klare gesuikerde dranken op basis van thee of koffie met toevoeging van room (vb. ijskoffie)

• Fruitsap of smoothies

• Energiedranken (light of gewoon)

• Alcoholische dranken