Vroedvrouwenconsultatie
Welkom
Proficiat, je bent zwanger!
Welkom op onze dienst materniteit en verloskunde!
Een zwangerschap is een intense periode met veel veranderingen. Er zijn de lichamelijke veranderingen, maar er gebeurt ook veel op emotioneel en relationeel vlak. Iedereen beleeft dit op een persoonlijke manier.
Een team zorgverleners staat voor je klaar, zowel in als naast het ziekenhuis: je huisarts, vroedvrouw, kraamverzorgende, gynaecoloog, kinderarts, het ziekenhuis waar je zal bevallen en Kind en Gezin.
Naast de consultaties bij al deze zorgverleners, kan deze infobrochure helpen bij de begeleiding van jullie zwangerschap.
We proberen als team je bevalling en verblijf op de materniteit zo aangenaam mogelijk te maken.
Inhoudstafel
1. ONS TEAM
2. NUTTIGE TELEFOONNUMMERS
3. OPVOLGSCHEMA
4. DE ONGEMAKKEN VAN DE ZWANGERSCHAP
4.1 Vermoeidheid
4.2 Misselijkheid en braken
4.3 Maagzuur
4.4 Vaak plassen
4.5 Constipatie
4.6 Harde buiken
4.7 Spataders
4.8 Pigmentvlekken
4.9 Striemen of striae
4.10 Bekkeninstabiliteit
5. PERINATALE KINESITHERAPIE (PRE- EN POSTNATAAL)
6. WANNEER DE GYNAECOLOOG, HUISARTS OF DE MATERNITEIT CONTACTEREN?
7. NAAR DE MATERNITEIT KOMEN
7.1 Wat breng je best mee naar de materniteit?
7.2 Het voordelig parkeertarief
8. ADMINISTRATIE EN WETGEVING
8.1 Tijdens de zwangerschap
8.1.1 De melding van de zwangerschap
8.1.2 Startbedrag
8.1.3 Erkenning van de baby
8.2 Na de bevalling
8.2.1 Aangifte van de baby
8.3 De moederschapsrust
8.3.1 Werkneemster:
8.3.2 Zelfstandigen:
8.3.3 Werkzoekenden:
8.3.4 Ambtenaren
8.4 Het vaderschaps- of meeouderschapsverlof
8.4.1 Werknemer
8.4.2 Zelfstandigen
8.5 Ouderschapsverlof
8.6 Borstvoedingsverlof
8.6.1 Profylactisch borstvoedingsverlof
8.6.2 Borstvoedingsverlof dat individueel wordt toegestaan
8.7 Borstvoedingspauzes
8.8 Ontslagbescherming
8.9 Verbod op overwerk en nachtarbeid
9. ANDERS DAN VERWACHT
9.1 Ongepland zwanger
9.2 Tienerouder
9.3 Zwangerschapsverlies
10. DE BEVALLING
10.1 Vaginale bevalling
10.1.1 De volgende signalen kunnen wijzen op het begin van de arbeid:
10.1.2 Een inleiding of inductie van de bevalling
10.1.3 De opname op het verloskwartier
10.1.4 Fasen van de bevalling
10.1.5 Eerste zorgen
10.2 Bevalling via keizersnede
10.2.1 Reden voor een keizersnede
10.2.2 Dag van de opname
1) Voorbereiding op de afdeling
2) Voorbereiding in het operatiekwartier
10.2.3 De geboorte / de operatie
10.2.4 Eerste zorgen
10.2.5 Complicaties
10.2.6 Zwangerschap na keizersnede?
11. HET VERBLIJF OP DE MATERNITEIT
11.1 Kamertype
11.2 Hoe ziet een dag er uit?
11.3 De verzorging van de mama na een vaginale bevalling
11.4 De verzorging van de mama bij een keizersnede
11.4.1 Voeding van je baby
11.4.2 De voeding
11.5 Kinesitherapie
11.6 De verzorging van je baby
12. HET ONTSLAG
1. Ons team
Gynaecologen:
In ons ziekenhuis werken verschillende gynaecologen. Tijdens de weekdagen kun je meestal bij je eigen gynaecoloog bevallen. ’s Nachts en in het weekend is er een wachtsysteem. De gynaecoloog van wacht is dag en nacht onmiddellijk bereikbaar.
Dr Lotte Claes (diensthoofd)
Dr Judit Decoene
Prof dr Gilbert Donders
Dr Lieselore Vandermeulen
Dr Maja Vangoitsenhoven
Dr Sanne Vanwinkel
Prof. Dr. Thierry Van den Bosch (deels)
Pediaters:
Tijdens de week en in het weekend wordt indien nodig - dag en nacht - onmiddellijk een kinderarts opgeroepen om aanwezig te zijn bij de bevalling. Bij een niet-routinebevalling wordt de aanwezigheid van de kinderarts sowieso ingepland. Onze kinderartsen volgen de evolutie van je kindje van nabij op.
dr. Katrien Cosyns
dr. Nicole Gielissen
prof. dr. Stefaan Van Lierde
dr. Elke Vandendriessche
dr. Isabelle Waelkens (diensthoofd)
dr. Gellens Edith
Vroedvrouwen en verpleegkundigen
Kraamafdeling
Hoofdvroedvrouw Aurelie Moureau
Adjunct Sarah Vanhoegaerden
Verpleegwacht van de vroedvrouwen
materniteit@rztienen.be
(t) 016 80 99 17
Pediatrie en neonatologie:
Hoofdvroedvrouw Katryn Mill
Pediatrie (t) 016 80 99 12
Neonatologie (t) 016 80 92 08
2. Nuttige telefoonnummers
Materniteit - 24 op 24, 7 op 7
algemene info
eerste zwangerschapsafspraak,
dringende problemen)
(t) 016 80 99 17
Secretariaat Medisch Centrum Tienen
afspraken maken bij de gynaecologen,
afspraken maken bij pediaters,
geboortewensraadpleging bij de vroedvrouw,
infosessie over borstvoeding)
(t) 016 80 95 82.
Secretariaat Medisch Centrum Aarschot
afspraken maken bij de gynaecologen
en pediaters
(t) 016 55 17 11
Neonatologie
(t) 016 80 92 08.
Dienst patiëntenbegeleiding
(t) 016 80 90 73.
Ombudsdienst
(t) 016 80 35 65
3. Opvolgschema
De gynaecoloog volgt je zwangerschap op samen met je
huisarts en/of zelfstandige vroedvrouw.
Een eerste bloedname kan reeds gebeuren bij de huisarts of zelfstandige vroedvrouw.
Een eerste consultatie bij de gynaecoloog mag je plannen via de materniteit (t) 016 80 99 17 rond 8 weken zwangerschap.
De gynaecoloog gaat je dan een opvolgschema geven. De controlemomenten zijn afhankelijk van het verloop van de zwangerschap en/of specifieke aandachtspunten (tweelingen, hoge bloeddruk, (zwangerschaps-)diabetes).
Tussen 32 en 34 weken zwangerschap organiseren wij een geboortewensraadpleging bij onze vroedvrouwen.
Elke eerste dinsdag van de maand organiseren wij een infosessie rond borstvoeding. Deze sessie gaat door van 19.30 tot 21 u. in het ziekenhuis. De mutualiteit betaalt
dit volledig terug. Wij vragen om vooraf in te schrijven
via (t) 016 80 95 82 (medisch centrum). De avond van de
infosessie moet je je inschrijven aan het onthaal en breng
je een klevertje van je mutualiteit mee. Daar vertellen ze
ook in welk lokaal de infosessie doorgaat.
4. De ongemakken van de zwangerschap
4.1 Vermoeidheid
Dit is een vaak voorkomend ongemak. Tijdens je zwangerschap gebeurt er veel in je lichaam en dat kost energie. Bovendien verandert je slaappatroon en kun je last krijgen van slapeloosheid en levendige dromen. De vermoeidheid is vooral voelbaar in het eerste en laatste trimester. In het tweede trimester (vanaf 16 weken zwangerschap) hebben veel zwangere vrouwen terug meer energie.
4.2 Misselijkheid en braken
De eerste drie maanden kunnen de hormonale schommelingen misselijkheid en braken veroorzaken. Sommige vrouwen hebben hier alleen ’s ochtends last van, anderen een hele dag door. Bij ochtendmisselijkheid kan je best vóór het opstaan al iets kleins eten, bijvoorbeeld een cracker of een rijstwafel. Ben je de hele dag door misselijk, dan kan je best regelmatig kleine maaltijden eten en een boterham of een stuk fruit tussen de maaltijden door, maar vermijd vetrijke voeding.
Als je eten en water drinken moeilijk wordt, dan neem je best contact op met je huisarts of gynaecoloog. Er bestaat medicatie die goed kan helpen om deze periode door te komen. Soms is een opname in het ziekenhuis nodig om vocht via een infuus toe te dienen.
4.3 Maagzuur
Naarmate de baarmoeder groter wordt, duwt die meer en meer op de maag. Hierdoor kunnen zure oprispingen optreden.
Om hier minder last van te hebben, kan je volgende maatregelen toepassen:
Vermijd bruisende dranken, sinaasappelsap en koffie;
Eet geen pikante voeding;
Eet geen vetrijke maaltijden;
Zit tijdens het eten goed recht;
Zet het hoofdeinde van je bed iets hoger.
Indien dit niet helpt, kan je best contact opnemen met je huisarts, vroedvrouw of gynaecoloog.
4.4 Vaak plassen
Het zwangerschapshormoon zorgt voor een verhoogde bloedtoevoer naar de nieren. Het bloedvolume stijgt met 50%, dus krijgen je nieren meer vocht te verwerken. Op het einde van de zwangerschap duwt de groeiende baarmoeder steeds meer op de blaas. Dit alles maakt dat je vaker moet gaan plassen.
4.5 Constipatie
Dit is een vaak voorkomend ongemak omdat het zwangerschapshormoon progesteron de darmen ‘lui’ maakt. De stoelgang wordt hierdoor dikker en harder. Probeer meer vezels te eten (volkoren producten, peperkoek, noten, groenten, fruit), voldoende te drinken en te bewegen. Ijzersupplementen kunnen ook een moeilijke stoelgang veroorzaken.
4.6 Harde buiken
Een harde buik wordt ook een Braxton-Hicks-contractie of een oefenwee genoemd. We spreken van een harde buik als tijdens je zwangerschap je buik hard of gespannen aanvoelt. Dit komt door het samentrekken van je baarmoeder. De baarmoeder is een grote spier die kan aanspannen en ontspannen. Dit kan een vervelend of gespannen gevoel geven, maar gaat meestal vanzelf weer over. Het kan zonder aanleiding opkomen, maar het kan ook getriggerd worden door bewegingen van de moeder of de baby, een volle blaas, een blaasontsteking, betrekkingen, stress, …
Je neemt best contact op met je huisarts, gynaecoloog of de materniteit als:
Het echt pijnlijk is;
Regelmatig voorkomt;
Gepaard gaat met bloed- of vochtverlies.
4.7 Spataders
Spataders zijn uitgezette aders die je als blauwpaarse lijnen door de huid kan zien. Ze komen vooral voor in de benen, maar het kan ook op de buik, in de schaamstreek of rond de anus voorkomen. In het laatste geval spreken we dan van aambeien of hemorroïden. Tijdens de zwangerschap zorgen een aantal factoren voor een grotere kans op spatadervorming:
Hormonaal: progesteron zorgt ervoor dat de wand van je bloedvaten slapper wordt.
Door het grotere bloedvolume is er meer druk in de aders.
Door het toenemend baarmoedervolume kan het bloed uit je benen minder vlot terugstromen naar je hart.
Erfelijkheid.
Buiten het feit dat het niet mooi is, zijn ze meestal onschuldig. Bij pijn, lokale roodheid of zwelling , moet je wel je arts contacteren.
Om de bloedcirculatie te stimuleren, raden wij aan om:
De benen regelmatig wat hoger te leggen;
Niet te lang blijven rechtstaan of stilzitten;
Blijven bewegen
Geen warmte aan de benen;
Het voeteinde van het bed wat hoger zetten.
4.8 Pigmentvlekken
Sommige vrouwen krijgen tijdens de zwangerschap pigmentvlekken in het gezicht of op de buik. Bekend is ook de 'linea negra', een donkere lijn midden over de buik. De zwangerschapshormonen zijn hier opnieuw de boosdoener. Pigmentvlekken zijn niet schadelijk of besmettelijk en gaan meestal vanzelf weer weg na de bevalling. Vermijd blootstelling aan de zon of gebruik een zonnecrème met hoge beschermingsfactor.
4.9 Striemen of striae
Je lichaam groeit sneller dan je huid kan bijhouden. De buitenste laag van de huid is heel elastisch en kan die groei wel aan, maar het onderhuidse bindweefsel is minder rekbaar. Bij een te snelle groei scheuren de elastische vezels in het bindweefsel. Dit zijn de breuklijnen die je op je huid ziet. Striae zijn niet gevaarlijk maar laten soms wel witte littekens na.
4.10 Bekkeninstabiliteit
90% van alle zwangeren krijgt te kampen met spier-of botklachten doorheen de zwangerschap. Er treden hormonale veranderingen op vanaf 8 weken zwangerschap, waardoor je ligamenten (steunstructuren) verslappen en je zal ook in gewicht bijkomen. Hierdoor verandert het zwaartepunt van je lichaam en zal je je houding automatisch aanpassen. De meest voorkomende klacht is rugpijn, gevolgd door bekkenpijn, pijn thv je schaambeen en andere. Het goede nieuws is dat deze veranderingen en klachten vanzelf verbeteren na de zwangerschap. Toch is het raadzaam om naar de kinesist te gaan voor oefeningen om ervoor te zorgen dat de klachten niet te ernstig worden gedurende de zwangerschap en om het herstel nadien te bevorderen. Soms zal een verwijzing naar een fysisch geneesheer nodig zijn. Koop geen bekkengordels voordat je medisch advies ingewonnen hebt!
5. Perinatale kinesitherapie (pre- en postnataal)
Vóór de bevalling kan een kinesist je helpen om de veranderingen in je lichaam op te vangen.
De zwangerschap belast de bekkenbodemspieren en dit kan urineverlies, windjes, stoelgangsproblemen en verzakking als gevolg hebben tijdens de zwangerschap of jaren nadien.
Er kan ook bekkeninstabiliteit optreden. De kinesist helpt je om de nodige spieren te versterken en om je lichaamshouding te corrigeren.
Ze leren je soms ook ademhalingstechnieken (om je ademhaling goed te controleren tijdens de weeën) en de perstechniek (om tijdens de uitdrijving optimaal te kunnen meepersen).
Je start best met de prenatale oefeningen tussen 24 en 28 weken zwangerschap. Je kan deze volgen bij een kinesist naar keuze (www.vind-een-kinesist.be) of in het ziekenhuis (t) 016 80 34 46.
Na de geboorte ligt de focus op de stimulatie van de bloedsomloop en versterking van de bekkenbodem- en buikspieren. Klachten zoals ongewild urineverlies kunnen aangepakt worden.
Voor de (gedeeltelijke) terugbetaling van de mutualiteit heb je een attest van je huisarts of gynaecoloog nodig. Er worden in totaal 9 sessies perinatale kinesitherapie terugbetaald.
6. Wanneer de gynaecoloog, huisarts of de materniteit contacteren?
Bij overmatig braken of diarree (neem geen medicatie op eigen initiatief).
Bij koorts boven de 38,5°C (Dafalgan Forte 1 gram mag 4 x per dag).
Bij hevige of regelmatige buikpijn.
Bij tekenen van zwangerschapsvergiftiging: hoofdpijn, uitgesproken vochtopstapeling (vooral ter hoogte van onderbenen en handen), lichtflitsen, maagpijn, …
Bij last tijdens het plassen.
Bij helder rood bloedverlies.
Bij vochtverlies.
Wanneer de baby minder beweegt dan gewoonlijk.
Bij iedere val of stoot tegen de buik (zeker indien je bloedgroep rhesusnegatief is).
7. Naar de materniteit komen
Als je naar de materniteit komt voor een controle of de bevalling, schrijf je je best eerst aan het onthaal in. Overdag kan je rechtstreeks doorkomen naar onze afdeling op de tweede verdieping. Tussen 21 u. en 7 u. moet je aanbellen aan de nachtingang van de spoedafdeling.
7.1 Wat breng je best mee naar de materniteit?
7.1.1 Een controle
Bij elk bezoek aan de dienst materniteit breng je volgende documenten mee:
Identiteitskaart;
Moederboekje;
Bloedgroepkaart;
Documenten of kaart voor de hospitalisatieverzekering.
7.1.2 De bevalling
Voor de arbeid (graag in een aparte zak):
Riemen voor de monitor (als je deze op voorhand kreeg);
Comfortabele t-shirt of nachtkleed;
Lectuur;
Positioneringskussen;
Sportdrankjes, druivensuikertabletten, koekjes, ...
Fototoestel of GSM.
Voor onmiddellijk na de bevalling (graag in een aparte zak):
Voor jezelf:
Washandjes, handdoeken en zeep;
T-shirt of nachtkleed.
Voor de baby:
Een hemdje;
Een kruippakje (liefst met lange mouwen);
Sokjes en een mutsje.
Voor de dagen op materniteit:
Voor jezelf:
Toiletgerief;
Gemakkelijke nacht- of vrijetijdskledij;
Pantoffels (moeten goed aansluiten rond de voet en moeten een antislipzool hebben);
Voldoende ondergoed (bij een geplande keizersnede: losse, hoge slips);
Borstvoedingsbeha (eventueel);
Kledij voor je vertrek uit het ziekenhuis.
Voor je baby:
Een zestal hemdjes en kruippakjes;
Enkele slabbetjes;
Kledij en mutsje voor het vertrek uit het ziekenhuis.
Wij voorzien wegwerpluiers, vochtige doekjes, een setje met verzorgingsproducten, maandverband en borstkompressen (tegen democratische prijzen). Je mag ook je eigen producten meebrengen.
7.2 Het voordelig parkeertarief
Partners van een bevallen mama en ouders van een kindje op neonatologie kunnen een voordelig parkeerabonnement van € 15 aan het onthaal vragen. Hiermee kan je onbeperkt in en uit de parking rijden.
8. Administratie en wetgeving
Bij een geboorte komt heel wat administratie kijken. Onze sociale wetgeving voorziet in een aantal voordelen, rechten en plichten.
Hieronder geven we jullie de informatie die van toepassing is bij de druk van deze brochure. Voor de meest actuele informatie kan je altijd terecht bij je ziekenfonds, je werkgever of de websites van Kind & Gezin (www.kindengezin.be) of de VDAB (www.vdab.be).
8.1 Tijdens de zwangerschap
8.1.1 De melding van de zwangerschap
Aan je werkgever: verplicht en zo snel mogelijk (d.m.v. een attest van de arts).
Aan je ziekenfonds: indien je arbeidsongeschikt bent of bij de aanvang van je moederschapsrust (d.m.v. het formulier ‘aangifte arbeidsongeschiktheid’).
8.1.2 Startbedrag
Het startbedrag of groeipakket (het vroegere kraamgeld of geboortepremie) is een vast bedrag dat elk kind dat in Vlaanderen gedomicilieerd is, krijgt. Je kan het startbedrag zelf aanvragen, ten vroegste 4 maanden voor de uitgerekende bevallingsdatum en ten laatste 5 jaar na de geboorte. Je hebt een attest van je arts of vroedvrouw nodig om de aanvraag volledig te maken. Er zijn 5 instanties die het groeipakket uitbetalen, te vinden op www.vlaanderen.be/startbedrag-groeipakket. Vanaf twee maanden voor de uitgerekende bevallingsdatum wordt het startbedrag gestort op de rekening die u doorgegeven had. Vraagt u het startbedrag niet zelf aan, dan ontvangt u het bedrag automatisch van uw uitbetaler, nadat de geboorte van uw kind is aangegeven bij uw stad of gemeente.
Na de geboorte kan u dan bij dezelfde uitbetaler het maandbedrag aanvragen.
8.1.3 Erkenning van de baby
Als je gehuwd bent, gebeurt dit automatisch.
Ongehuwden hebben twee mogelijkheden voor de erkenning van hun kindje.
Ofwel gaan beide partners vóór de geboorte naar het stadhuis of gemeentehuis van hun woonplaats. Daar kan de moeder toestemming geven voor de erkenning door de vader. Je hebt hier de twee identiteitskaarten en een attest van de gynaecoloog of vroedvrouw voor nodig. Als de erkenning vóór de geboorte geregeld werd, kan de vader of meemoeder na de bevalling alleen aangifte van de geboorte gaan doen.
Ofwel gaan beide partners na de geboorte samen naar het stadhuis van Tienen. De erkenning en de aangifte gebeuren dan tegelijkertijd.
8.2 Na de bevalling
8.2.1 Aangifte van de baby
Binnen de 15 dagen na de geboorte (zaterdag-, zon- en feestdagen inbegrepen) moet je je kindje aangeven bij de dienst ‘burgerlijke zaken’ van de stad Tienen, Grote Markt 27. Hiervoor neem je de beide identiteitskaarten, het trouwboekje of erkenningsformulier mee. Sinds 2018 kan de aangifte enkel op afspraak.
Dit kan op 3 manieren
Via de website (www.tienen.be/afspraak)
Telefonisch (016/80 57 00)
Aan de onthaalbalie van het stadhuis
8.3 De moederschapsrust
Wie bevalt, heeft recht op moederschapsrust. De wetgeving hierrond verschilt naargelang je statuut.
8.3.1 Werkneemster:
Prenataal verlof: 6 weken, waarvan 1 verplichte week.
Postnataal verlof: 9 verplichte weken.
Prenataal heb je recht op 6 weken, waarvan je verplicht 1 week dient te nemen voor de vermoedelijke bevallingsdatum. Deze datum staat vast aan het begin van de zwangerschap en verandert dus niet, ook al weet je dat je bv een geplande bevalling hebt vroeger. Je kan dus maximum 5 weken overdragen naar het postnataal verlof. Indien je vroeger bevalt dan de verplichte week prenataal, verlies je deze week. Wie al 6 weken prenataal verlof heeft genomen en later dan de uitgerekende datum bevalt, krijgt extra dagen tot aan de bevallingsdatum (na de bevalling heb je altijd recht op minimum 9 weken verlof).
Postnataal heb je altijd recht op 9 weken, die kunnen verlengd worden tot 14 weken indien je gewerkt hebt tot 1 week voor de bevalling.
Bij opname van je baby in het ziekenhuis gedurende meer dan 7 dagen na de geboorte, kan de bevallingsrust verlengd worden met het aantal opnamedagen dat de 7 overschrijdt, met een maximum van 24 weken. Blijft de baby bv. vanaf de geboorte 21 dagen in het ziekenhuis, dan wordt de moederschapsrust verlengd met 14 dagen.
Ben je zwanger van een meerling?
Dan heb je als mama recht op 8 weken (ipv 6) prenataal verlof, waarvan 1 week verplicht.
Je kunt 7 weken van je prenataal verlof verschuiven tot na het postnataal verlof. Bovendien kan je nog 2 extra weken postnataal verlof opnemen.
Je kunt in totaal dus 19 weken moederschaprust nemen bij een meerlingzwangerschap.
8.3.2 Zelfstandigen:
De moederschapsrust werd verlengd naar 12 weken (13 weken voor een meerlingzwangerschap) en bestaat uit een ‘verplichte’ periode en een ‘niet-verplichte’ periode.
Je moet verplicht 3 weken nemen: 1 week voor en 2 weken na de bevalling. De overige 9 weken (of 10 weken bij een meerling) kan je naar keuze opnemen in periodes van 7 kalenderdagen en dit vanaf 3 weken tot 7 dagen voor de bevalling en vanaf de derde week tot 38 weken na de geboorte. De vrij te kiezen moederschapsrust kan ook halftijds worden opgenomen, in periodes van 7 kalenderdagen. Je werkt dan halftijds. Die halftijdse moederschapsrust duurt maximum 18 weken (20 weken bij een meerling). In dat geval wordt de moederschapsuitkering gehalveerd.
De moederschapsuitkering wordt door het ziekenfonds betaald.
Als kersverse zelfstandige mama heb je recht op 105 dienstencheques, aan te vragen bij je sociaal verzekeringsfonds.
8.3.3 Werkzoekenden:
Als je als uitkeringsgerechtigde werkzoekende zwanger bent, moet je de VDAB op de hoogte brengen, zodat bij een eventueel werkaanbod rekening kan gehouden worden met je zwangerschap.
De moederschapsrust bestaat uit een ‘verplicht’ en ‘niet verplicht’ deel. Prenataal ben je verplicht om 1 week te nemen, maar je hebt recht op 6 weken. Hiervan kan je 5 weken overdragen naar het postnataal verlof. Postnataal ben je verplicht om minimum 9 weken te nemen.
Tijdens je moederschapsrust krijg je een uitkering van het ziekenfonds.
8.3.4 Ambtenaren
Vastbenoemde ambtenaren hebben ook recht op 15 weken moederschapsrust, maar behouden hun loon tijdens de hele periode. Zij moeten dus geen ziekenfonds verwittigen.
De statuten variëren in de diverse sectoren (gemeenschappen, gewesten, federale overheid, gemeentelijke overheid, OCMW’s, onderwijs, …). Daarom is het moeilijk om hier een volledig overzicht te geven. Je vraagt best advies aan de bevoegde personeelsdienst.
8.4.1 Werknemer
Als vader heb je recht op 20 werkdagen vaderschapsverlof, ook bij een meerling. Dit verlof moet je opnemen binnen de 4 maanden vanaf de geboortedatum, in één keer of verspreid.
Tijdens de eerste drie dagen van het vaderschapsverlof krijg je je volledige loon van de werkgever. Tijdens de volgende dagen van het vaderschapsverlof ontvang je een uitkering van je ziekenfonds.
8.4.2 Zelfstandigen
Vanaf 1 mei 2019 kunnen zelfstandige vaders die hun beroepsactiviteiten tijdelijk willen onderbreken naar aanleiding van de geboorte van één of meerdere kinderen 20 dagen geboorteverlof opnemen. Het kan opgenomen worden in halve of hele verlofdagen binnen een periode van 4 maanden na de geboorte voor een kind waarvan het verwantschap met de aanvrager vaststaat.
Voor deze dagen krijgt de vader/meeouder een uitkering, die je moet aanvragen bij je sociaal verzekeringsfonds.
Indien je kiest om slechts 8 of minder dagen verlof te nemen, heb je recht op 15 dienstencheques.
8.5 Ouderschapsverlof
Als je meer tijd wil doorbrengen met de kinderen, kan je ouderschapsverlof nemen. Dit is één van de wettelijk vastgelegde verloven waardoor je gedurende een bepaalde periode in je loopbaan minder of niet werkt. Beide ouders kunnen er van gebruik maken, maar als de ene ouder zijn recht op ouderschapsverlof niet (helemaal) opneemt, kan hij dat recht niet overdragen aan de andere ouder.
Het ouderschapsverlof moet beginnen voordat je kind 12 jaar wordt en je krijgt een onderbrekingsuitkering (in verhouding met het percentage dat je je arbeidspresaties mindert), aan te vragen bij de VDAB.
Ouderschapsverlof kan je in drie vormen nemen:
Helemaal niet werken gedurende 4 maanden, naar keuze op te splitsen per maand.
Halftijds werken gedurende 8 maanden, naar keuze op te splitsen in perioden van minimaal 2 maanden.
4/5 werken gedurende 20 maanden, naar keuze op te splitsen in periodes van 5 maanden.
De drie vormen kunnen onderling gecombineerd worden.
Als je voltijds werkt, kan je nu ook 1/10 ouderschapsverlof opnemen gedurende maximum 40 maanden. Hierbij kan je je arbeidsprestaties verminderen met 1 dag om de 2 weken of een halve dag per week. Hiervoor heb je wel het akkoord van je werkgever nodig.
Tijdens het ouderschapsverlof krijg je van de RVA een vervangingsinkomen. Voor meer inlichtingen kan je je informeren bij je werkgever of de RVA zelf.
8.6 Borstvoedingsverlof
Het is mogelijk het postnataal verlof te verlengen om borstvoeding te geven. Er zijn 2 soorten borstvoedingsverlof.
8.6.1 Profylactisch borstvoedingsverlof
Als een werkneemster borstvoeding geeft, kan haar tijdelijk verboden worden bepaalde werkzaamheden uit te oefenen die erkend zijn als gevaarlijk. De arbeidsgeneesheer kan werkzaamheden verbieden die een gevaar voor de gezondheid van de werkneemster of van het kind vormen omwille van specifieke omstandigheden eigen aan de onderneming of aan de gezondheidstoestand van de werkneemster. Indien mogelijk wordt de werkneemster aangepast werk aangeboden. Indien dit niet mogelijk is, zal ze haar werk moeten onderbreken zolang het gevaar voor haar gezondheid of die van haar kind aanhoudt. In dat geval spreekt men van profylactisch verlof.
Als de werkneemster die borstvoeding geeft geen ander werk kan verrichten, geniet ze van een vergoeding in het kader van de ziekte- en invaliditeitsverzekering of de beroepsziekteverzekering. Tijdens deze periode is de werkgever geen loon verschuldigd. De uitvoering van de arbeidsovereenkomst blijft geschorst.
8.6.2 Borstvoedingsverlof dat individueel wordt toegestaan
Dit is een gunst (geen recht) van de werkgever of waarop de moeder recht heeft op grond van een collectieve arbeidsovereenkomst (CAO). Vraag op je personeelsdienst na welke regels en vergoedingen voor jou van toepassing zijn.
8.7 Borstvoedingspauzes
Op grond van een collectieve arbeidsovereenkomst heeft elke werkneemster recht om 1 of 2 keer per dag het werk te onderbreken om borstvoeding te geven of moedermelk af te kolven.
Twee pauzes van een halfuur of één pauze van een uur voor een werkdag van minimum 7.30 uur.
Eén pauze van een half uur voor een werkdag van 4 tot 7.30 uur.
Tot maximum 9 maanden na de geboorte.
De werkneemster heeft maandelijks een attest van de arts of van het consultatiebureau van Kind en Gezin nodig.
De werkneemster krijgt een uitkering van het ziekenfonds.
De werkgever moet zorgen voor een goed verwarmde ruimte waarin de werkneemster borstvoeding kan geven of kan afkolven en een koelkast waarin de afgekolfde melk kan bewaard worden.
Het gaat in principe om onbezoldigd verlof, waarvan de duur volgens afspraak of volgens inhoud van de CAO bepaald wordt. Vraag naar de voorwaarden en mogelijkheden bij je ziekenfonds of werkgever.
8.8 Ontslagbescherming
Vanaf het ogenblik dat de werkgever op de hoogte is van de zwangerschap, begint een speciale bescherming tegen ontslag te lopen. De werkgever mag vanaf dat ogenblik geen handeling meer stellen om aan de arbeidsovereenkomst een einde te maken omwille van het feit dat ze zwanger is.
Deze ontslagbescherming loopt tot een maand na het postnataal verlof (met inbegrip van de verlengingen).
De beschermingsperiode kan beginnen nog vooraleer je het doktersattest met de verwachte bevallingsdatum overhandigt; het volstaat dat de werkgever op de hoogte is van je zwangerschap. Het maakt niet uit of je hem dit zelf gemeld hebt, hij het van een collega vernomen heeft of hij gewoon niet aan je zwangere buik voorbij kon gaan. De wet is op dit vlak dus zeer ruim, maar meld je zwangerschap toch maar liever zelf. Zo voorkom je onduidelijkheid.
Let op: De ontslagbescherming is niet totaal. Bij zware beroepsfouten bijvoorbeeld kan je nog altijd ontslagen worden. Andere redenen kunnen economische of technische redenen zijn, of redenen die te maken hebben met je gedrag. Bij je ontslag moet de werkgever wel kunnen aantonen dat zijn beslissing niets te maken heeft met je zwangerschap. Als je werkgever niet kan bewijzen dat de beëindiging van je arbeidsovereenkomst tijdens de periode van bescherming tegen ontslag, niets te maken heeft met je zwangerschap of bevalling, zal hij een bijzondere vergoeding van 6 maanden loon moeten betalen bovenop je normale opzegvergoeding. Hij heeft de bewijslast en moet je de reden schriftelijk opgeven als je dit vraagt.
8.9 Verbod op overwerk en nachtarbeid
Zwangere werkneemsters en werkneemsters die borstvoeding geven, mogen geen overwerk verrichten. Op deze regel zijn er een aantal uitzonderingen, bijvoorbeeld voor de personen met een vertrouwenspost of personen met een leidinggevende functie die in de wetgeving wordt genoemd.
De werkgever kan een zwangere werkneemster niet verplichten nachtarbeid te verrichten gedurende een periode van acht weken voor de vermoedelijke bevallingsdatum. Mits voorlegging van een geneeskundig getuigschrift mag de werkneemster nachtarbeid ook weigeren gedurende andere periodes tijdens de zwangerschap en gedurende maximum vier weken onmiddellijk volgend op de bevallingsrust. De werkgever is dan verplicht de werkneemster dagarbeid te geven of, indien dit niet mogelijk is, de uitvoering van de arbeidsovereenkomst te schorsen.
9. Anders dan verwacht
Een zwangerschap staat synoniem voor ‘in blijde verwachting’, maar soms loopt dit anders.
Oorzaken hiervan kunnen zijn:
Een ouder die er helemaal alleen voor staat.
Verdriet uit de kinderjaren dat naar boven komt.
Verlies van een kindje dat nog niet verwerkt is.
Problemen in de relatie.
Een zwangerschap die ongepland is.
Een zwangerschap die eindigt in een miskraam.
Vroeggeboorte.
Een kind met specifieke ondersteuningsbehoefte (bv. door een genetische aandoening).
Moeizaam herstel van de mama na de bevalling.
Indien je wenst, kan je je steeds wenden tot Fara, een vzw die zwangerschapskeuzes bespreekbaar maakt. Ze bieden een luisterend oor en professionele begeleiding.
http://fara.be
9.1 Ongepland zwanger
Wie ongepland zwanger is, ervaart verschillende emoties waaronder wanhoop, verdriet, teleurstelling, angst, blijheid, hoop. Praat over je gevoelens met een persoon die je vertrouwt: je partner, een persoon uit de nabije omgeving.
Misschien verkies je een gesprek met een hulpverlener die wat verder van je af staat. Een professionele begeleider zoekt samen met jou hoe met deze nieuwe situatie om te gaan. Samen bekijken jullie alle mogelijkheden om tot een besluit te komen.
9.2 Tienerouder
Het luister- en informatiepunt rond zwangerschapskeuzes (Fara) organiseert weekends voor jonge ouders en zwangere meisjes. Naast workshops (over zwangerschap, bevallen en opvoeden) is er ook tijd voor ontspannende activiteiten.
9.3 Zwangerschapsverlies
Het verlies van een ongeboren baby is een van de meest ingrijpende en verdrietige gebeurtenissen waarmee je geconfronteerd kunt worden. De verwerking van dit verdriet verschilt van persoon tot persoon. Probeer je eigen gevoel te volgen en aarzel niet om al je vragen en twijfels met ons bespreekbaar te maken.
Naast de begeleiding door jullie gynaecoloog op consultatie, kan het ook zijn dat jullie worden doorverwezen naar de materniteit waar jullie verder opgevangen en begeleid zullen worden door het vroedvrouwenteam.
Wij werken nauw samen met organisaties zoals ‘boven de wolken’ voor afscheidsfotografie, ‘Berrefonds’ voor rouwkoffertjes, ‘Nooit vergeten’ voor kinderuitvaarten,…
10. De bevalling
Arbeid en bevalling verlopen het vlotst als je de natuur zijn werk laat doen. Soms loopt het anders en moeten we de bevalling kunstmatig op gang brengen of moeten we overgaan tot een keizersnede. Aarzel niet om je wensen en vragen kenbaar te maken aan de gynaecoloog en de vroedvrouw tijdens de (geboortewens)raadplegingen en tijdens je arbeid. Samen met jullie en je gynaecoloog willen we van de geboorte van je baby een onvergetelijk moment maken.
10.1 Vaginale bevalling
10.1.1 De volgende signalen kunnen wijzen op het begin van de arbeid:
Het begin van de weeën of contracties.
Ergens tussen de 37ste en 41ste zwangerschapsweek is jullie baby klaar om geboren te worden en beginnen de contracties meestal spontaan. Het begin is vaak onduidelijk. Je hebt af en toe harde buiken of rugpijn, maar je kan nog prima het huishouden doen of rusten. Langzaam worden de weeën sterker en komen ze korter na elkaar. Er kunnen enkele uren over gaan voordat het duidelijk is dat de arbeid echt doorzet. Zo lang de contracties onregelmatig zijn, kan je rustig thuis afwachten. Als ze pijnlijker en regelmatiger worden (frequentie van om en bij de 5’ bij een eerste kindje en om en bij de 10’ vanaf een tweede kindje) of als je ongerust wordt, kom je beter naar het ziekenhuis.
Het breken van de vliezen
De arbeid kan ook beginnen met een scheur(tje) in de vliezen. Bij een grote scheur verlies je veel vruchtwater, bij een kleiner scheurtje zijn het kleine hoeveelheden. In beide gevallen of bij twijfel komen jullie best naar het ziekenhuis. Dan kunnen we aan de hand van een vaginale wisser met zekerheid zeggen of de vliezen gebroken zijn. Indien het vruchtwater gekleurd is (groen/bruin) is het belangrijk dat jullie zo snel mogelijk naar het ziekenhuis komen, dit kan een teken van stress bij de baby zijn.
Bloedverlies
10.1.2 Een inleiding of inductie van de bevalling
In bepaalde gevallen moet een bevalling kunstmatig ingeleid worden. Dit kan om verschillende redenen, bijvoorbeeld:
Je bent over de uitgerekende bevallingsdatum
De vliezen zijn gebroken, maar de weeën komen niet vanzelf op gang.
De baby vertoont een groeivertraging of dreigt te groot te worden.
Je zwangerschap vertoont complicaties (bv. diabetes, hoge bloeddruk, ...).
Het inleiden of induceren kan op verschillende manieren, afhankelijk van de rijpheid en ontsluiting van de baarmoederhals:
Voorbereidende fase
Het plaatsen van een COOK ballon: hierbij blazen we een ballon tussen de baarmoederhals en de vliezen en hoofdje van de baby op en een ballon achter de baarmoederhals vaginaal. Dit geeft wrijving en stimuleert de baarmoederhals om te openen.
Het plaatsen van vaginale tabletten om de baarmoederhals te doen uitrijpen.
Actieve fase
Het kunstmatig breken van de vliezen.
Het plaatsen van een infuus om de weeën op te wekken.
We weten dat het inleiden van de bevalling veilig is voor jou en je kindje. Vrouwen die ingeleid worden na 39weken zwangerschap bevallen even goed als vrouwen die een spontane arbeid afwachten. Wanneer we vroeger inleiden, kan de voorbereidende fase soms langer duren.
|
Enkele afspraken
|
10.1.3 De opname op het verloskwartier
Als jullie aankomen op het verloskwartier, zal een vroedvrouw de eerste controles uitvoeren: urine onderzoek, harttonen van de baby en contracties controleren, je bloeddruk meten en eventueel een vaginaal onderzoek doen.
Daarna brengen we de gynaecoloog op de hoogte en bespreken we het verdere verloop.
Als het vals alarm blijkt te zijn, kan je eventueel nog even terug naar huis. Als je toch wordt opgenomen, krijg je een kamer toegewezen, je krijgt een identificatie armbandje, we stellen vragen om je dossier op te maken. Als blijkt dat de GBS-wisser (die gedurende de zwangerschap werd afgenomen rond 35 weken) positief is, dienen we via dit infuusslotje preventief antibiotica toe.
Neem naar de verloskamer gerust alles mee wat je nodig hebt om je comfortabel te voelen. Aangezien je tijdens de arbeid dikwijls geen zin meer hebt in vast voedsel, maar je lichaam wel veel energie verbruikt, is het aan te raden om energiedrankjes, droge koekjes, druivensuiker of fruit mee te nemen.
10.1.4 Fasen van de bevalling
1) Eerste fase
|
Tijdens de zwangerschap is de baarmoederhals drie à vier cm lang, gesloten en voelt stug aan. Naarmate de zwangerschap vordert kunnen de voorweeën er al wat voor zorgen dat deze baarmoederhals wat inkort, open gaat en soepeler wordt.
Tijdens deze fase zal de baarmoederhals verder open gaan, verder inkorten en versoepelen. |
|
|
Het hoofdje van de baby zit tijdens deze fase nog boven of in de bekkeningang. |
2) Tweede fase
Tijdens deze fase zal de baarmoederhals verder open gaan tot tien centimeter en zal deze volledig verstrijken en verweken. Deze fase gaat meestal sneller dan de latente fase maar wordt doorgaans als intensiever aangevoeld. Tijdens deze fase zal het hoofdje van de baby indalen tot tegen de bekkenbodem.
Tijdens de arbeid zal de vroedvrouw regelmatig de harttonen van de baby en contracties controleren via een monitor en wordt er regelmatig een vaginaal onderzoek uitgevoerd om de vooruitgang van de arbeid te beoordelen. Indien de contracties niet optimaal zijn of de ontsluiting te traag vooruit gaat, kan de gynaecoloog beslissen om via het infuus medicatie toe te dienen of de vliezen kunstmatig te breken om tot een optimale arbeid te komen.
De harttonen worden doorgaans uitwendig gemeten met een vast of mobiel toestel. Zo nodig kan men ook inwendig een elektrode op het hoofdje van de baby plaatsen om zo via een STAN-monitor een continu ECG van de baby te verkrijgen. Deze monitor geeft ons meer informatie over de baby dan de gewone monitor.
Pijnbestrijding tijdens de arbeid
In de beginfase van de arbeid zal de nood aan pijnverlichting nog relatief beperkt zijn. Je lichaam begint met de aanmaak van specifieke hormonen, endorfines. Hierdoor kom je in een roes waardoor je de pijn niet zo bewust ervaart en die nadien ook weer vergeet. Naarmate de arbeid vordert en de pijn heviger is, kan het zijn dat je toch nood hebt aan pijnverzachtende middelen.
Niet-medicamenteuze pijnbestrijding:
|
|
Het verloskwartier telt 4 arbeidsverloskamers: de voorbereidende arbeid en de geboorte vinden in dezelfde kamer plaats.
- De verloskamers zijn ingericht in een huiselijke sfeer met warme en lichte kleuren.
- In alle kamers kan het licht gedimd worden om een ontspannen sfeer te creëren, en zijn tv en radio aanwezig.
- De verloskamers zijn voorzien van een elektrisch verstelbaar verlosbed voor meer comfort tijdens de arbeid en de bevalling. Het bed kan heel makkelijk omgebouwd worden tot verlosbed en je kan er verschillende houdingen comfortabel in aannemen.
- 2 verloskamers beschikken over een groot relaxatiebad en 1 over een grote regendouche. Er is een verlosbad aanwezig.
- Er is ook een relaxatiebal.
- Alle verloskamers hebben een apart toilet en beschikken over een relaxzetel voor de partner/begeleider.
- In elke kamer is monitorbewaking aanwezig om de toestand van de baby en de moeder goed op te volgen. We beschikken over een draadloze monitor, waarmee je vrij kan bewegen of zelfs in bad kan gaan. Daarnaast hebben we een Stan-monitor. Dit is een hoogtechnologisch toestel waarbij de hartslag en het EKG van de baby kan worden gevolgd.
Medicamenteuze pijnbestrijding:
CSE (gecombineerde spinale-epidurale anesthesie)
Zodra de arbeid op kruissnelheid komt en de niet-medicamenteuze pijnbestrijdingsmethoden onvoldoende blijken, kan men kiezen voor een CSE. Hiervoor moet je eerst een liter vocht toegediend krijgen via het infuus (zorgt ervoor dat de bloeddruk stabiel blijft), waarna de anesthesist naar het verloskwartier komt om de verdoving toe te dienen. Door de verdoving heb je een verminderde spierkracht in de benen en kan je niet meer rondlopen. Ook voel je niet meer wanneer je moet plassen en moet de blaas dus geledigd worden. De vroedvrouwen kunnen je helpen een comfortabele houding aan te nemen in het bed.
We volgen je bloeddruk op omdat deze kan dalen door een CSE. Je voelt zelf de contracties niet meer en om de harttonen van de baby op te volgen zal de monitor continu aanstaan.
3) Derde fase
Zodra de baarmoederhals volledig verstreken is, tien centimeter open is én het hoofdje van de baby voldoende ingedaald is, kan de eigenlijke bevalling beginnen. De weeën bereiken nu een hoogtepunt en je hebt een onweerstaanbare drang om mee te persen. Dit kan gepaard gaan met wat slijmerig bloedverlies. Je lichaam maakt nu heel wat adrenaline aan. Dit geeft je heel wat nieuwe energie en omdat de adrenaline ook via de placenta de baby bereikt, is die heel alert voor het eerste contact met zijn ouders.
Maak je geen zorgen over het persen. Je lichaam vertelt je wel wat je moet doen en zowel de gynaecoloog, vroedvrouw als je partner zijn er om je te ondersteunen.
Voor een eerste kindje kan je wel een uur persen, indien je al eens bevallen bent, gaat het doorgaans vlotter.
Soms verloopt het persen wat moeizamer (doordat de baby bijvoorbeeld in een verkeerde houding ligt of de contracties en het persen te stresserend vindt) en is het nodig dat de gynaecoloog wat helpt. Dit kan door het gebruik van een zuignap en in sommige gevallen door een keizersnede uit te voeren.
Indien de gynaecoloog moet helpen met een zuignapje, de baby stress vertoont en sneller geboren moet worden of soms om een ernstige scheur te voorkomen, is soms een knipje of episiotomie nodig. Er wordt dus niet standaard geknipt! Als je geen ruggenprik hebt, verdooft de gynaecoloog de zone eerst plaatselijk zodat je niets voelt.
Na de geboorte van het hoofdje volgt de rest van het lichaam normaal vlot en leggen we de baby op de blote buik/borst van de mama. Om afkoeling te vermijden, wrijven we de baby droog met warme doeken en zetten een mutsje op. Op dit moment is de baby nog verbonden met de placenta door middel van de navelstreng. Deze laten we eerst ‘uitkloppen’ omdat dit positieve effecten voor de baby kan hebben. Hierna mag de partner de navelstreng doorknippen. (Soms zit de navelstreng rond de hals en moet de gynaecoloog dit reeds doorknippen voordien). Als de mama een rhesusnegatieve bloedgroep heeft, wordt er vlak na de geboorte bloed uit de navelstreng genomen om de bloedgroep van de baby te bepalen.
4) Nageboortefase (vierde fase)
Tijdens deze fase wordt de placenta geboren. Dit gebeurt meestal snel na de geboorte, maar mag tot één uur duren. Het kan wat buikkrampen veroorzaken, maar is doorgaans niet pijnlijk. De gynaecoloog zal de placenta altijd nakijken op volledigheid.
10.1.5 Eerste zorgen
|
De gynaecoloog voert een hechting uit zo nodig. Dit gebeurt met hechtingsdraad die spontaan oplost. Intussen blijft de baby voor minstens één uur op de buik van de mama liggen, 'the golden hou |