Koemelkeiwitallergie - PED

Vooraleer specifiek wordt ingegaan op koemelkeiwitallergie, leggen we graag eerst de term allergie uit. Wanneer een bepaalde stof, zoals voeding of pollen, in het lichaam terecht komt door deze op te eten of in te ademen, zal het lichaam denken dat dit een gevaarlijke stof is. Echter is dit niet helemaal het geval. Het lichaam vergist zich en zal onnodig het immuunsysteem in actie zetten om de stof zo snel mogelijk terug uit het lichaam te krijgen. Het immuunsysteem maakt antistoffen aan, welke voor de allergische reactie zullen zorgen. Je kan dit vergelijken met een leger (=immuunsysteem) die z’n soldaten (=antistoffen) inzet om tegen vijanden (=voeding of pollen) te gaan vechten om deze uit z’n stad (=het lichaam) te krijgen.

Nu we weten wat een allergie is, kunnen we verder bekijken wat een koemelkeiwitallergie is. Hierbij reageert het lichaam met antistoffen op de eiwitten die in koemelk zitten. Het eten van voeding met koemelk zorgt dus voor een allergische reactie, want het lichaam denkt dat deze eiwitten gevaarlijk zijn.

Deze allergie komt het meeste voor bij jonge kinderen. Bij zuigelingen is de darmwand namelijk nog niet volgroeid. Er zitten kleine gaatjes in de darmwand waardoor onverteerde koemelkeiwitten in het bloed komen. Op dat moment treedt het immuunsysteem in actie. Bij veel kinderen verdwijnt deze allergie naarmate ze ouder worden. Op de leeftijd van 2 jaar is meer dan de helft van de kinderen met een koemelkeiwitallergie klachtenvrij.

Wanneer uit diagnose blijkt dat er een koemelkeiwitvrij dieet gevolgd moet worden, is het belangrijk dat dit in de beginperiode zeer streng wordt toegepast. Alle melkproducten en voeding waarin deze verwerkt zitten, bevatten koemelkeiwitten. Deze eiwitten kunnen niet uit de koemelk verdwijnen of verwijderd worden, om deze reden is het dieet dus strikt te volgen. Nadien kan er individueel geëvalueerd worden of producten met koemelkeiwitten terug ingeschakeld kunnen worden. Dit is verschillend van individu tot individu en gebeurt pas na advies van de arts.

De reactie op het eten van koemelkeiwitten kan heel verschillend van aard zijn vb. huiduitslag, luchtwegenirritatie, maag- en darmklachten (bv. diarree, obstipatie, bloed in stoelgang), vaak huilen, groeivertraging, gedragsklachten, … Het tijdstip wanneer de klachten optreden, kan ook sterk verschillen. Acute klachten treden binnen enkele minuten tot enkele uren op. Klachten zoals constipatie of huidirritatie kunnen tot enkele dagen nadien tot uiting komen.

Wat is nu het verschil tussen een koemelkeiwitallergie en lactose-intolerantie? Ondanks dat ze beide met melkproducten te maken hebben, zijn er toch enkele grote verschillen:

• Lactose is melksuiker. Het moet gesplitst worden in de darmen om verteerd te kunnen worden; dit gebeurt door een enzyme lactase. Dit kan je vergelijken met een schaar dat lactose in twee stukjes knipt. Bij een lactose-intolerantie is er te weinig lactase in het lichaam aanwezig, te weinig scharen om lactose kapot te kunnen knippen. Hierdoor komt het in z’n geheel in de darmen terecht en dat zorgt voor problemen tijdens de vertering. Een lactose-intolerantie heeft niets te maken met het imuunsysteem maar met een tekort aan lactase, terwijl bij een koemelkeiwitallergie het immuunsysteem zorgt voor de allergische reactie.

• Bij een voedingsallergie zoals koemelkeiwitallergie zal het lichaam reageren op de kleinste hoeveelheid koemelkeiwit dat in het lichaam komt. Bij een lactose-intolerantie kan het lichaam een kleine hoeveelheid lactose verdragen, dit is van persoon tot persoon verschillend.

Borstvoeding is de meest natuurlijke voeding voor zuigelingen, ook indien kinderen het risico lopen om een koemelkeiwitallergie te ontwikkelen. Het kan dat de zuigeling symptomen vertoont doordat de voedingseiwitten uit de voeding van de moeder passief overgaan in de moedermelk. Op dat moment is het aangewezen dat de moeder het verantwoordelijke voedselallergeen gaat vermijden maar zeker niet dat ze stopt met borstvoeding geven.

Bij zuigelingen op flesvoeding is aangepaste hypoallergene melk, vrij van onverteerde koemelkeiwitten de eerste keuze. Deze melk is op basis van doorgedreven eiwithydrolysaat (=voorverteerde koemelkeiwitten). Hierbij worden de eiwitten in kleine stukjes gesplitst (voorverteerd) waardoor er geen grote eiwitten in het bloed terechtkomen en de kans op een allergische reactie kleiner wordt. De pediater zal de geschikte voeding voorstellen.

Het kan dat de zuigeling toch allergisch gaat reageren op een melk op basis van doorgedreven eiwithydrolysaat. In dit geval is een voeding op basis van vrije aminozuren (= bouwstenen van eiwitten) aangewezen. Dit is een melk zonder koemelkeiwit.

Zuigelingenvoeding op basis van soja wordt afgeraden tot de leeftijd van 12 maanden. Na de leeftijd van 12 maanden wordt dit best besproken met de pediater. Een zuigeling met een koemelkeiwitallergie kan ook allergisch reageren op sojamelk. Indien er sojamelk en andere sojaproducten toegelaten zijn, kiest u bij voorkeur voor calciumverrijkte varianten.

Rijstmelken, granenmelken of notenmelken zijn ook af te raden. Ze zijn niet geschikt voor kinderen jonger dan 24 maanden omwille van de lage hoeveelheid eiwitten in deze melken. Hierdoor zijn dit geen volwaardige alternatieven voor koemelk. Zo kan de groei en ontwikkeling van het kind in gedrang komen.

Vanaf de leeftijd van 4 maanden mag je met een fruitpap of een groentepap starten. Na een 3-4 tal weken mag de andere bijvoeding ingeschakeld worden. Let op dat je bij de bereiding van de fruit- en groentepap geen melk of melkbevattende voeding toevoegt. Kijk dit ook na bij kant-en-klare potjes kindervoeding.

Herintroductie van koemelk

Bij het ouder worden van het kind treedt er meestal tolerantie op. Daarom kunnen er vanaf de leeftijd van 12-18 maanden terug melkproducten uitgeprobeerd worden. Dit mag uitsluitend onder begeleiding van een pediater en met een opklimschema. De meeste kinderen kunnen rond de leeftijd van 3 tot 5 jaar terug koemelk verdragen.

Bij een koemelkeiwitallergie is het belangrijk om alle voeding met koemelk strikt te vermijden. Sommige producten zoals yoghurt zijn een hele duidelijke bron. Andere producten kunnen koemelk bevatten zonder dat je hier aan zou gedacht hebben. Om deze reden is het heel belangrijk om aan te leren hoe je verpakkingen moet lezen. De ingrediëntenlijst op de verpakking kan je namelijk vertellen wat er exact in het product zit.

Hoe ga je best te werk?

Melk is een erkend allergeen en dient steeds op de verpakking vermeld te worden. Meestal kan je deze vermelding terugvinden bij of onder de ingrediëntenlijst (vb. “bevat …”). Allergenen moeten geaccentueerd vermeld worden in de ingrediëntenlijst, hieronder ziet u een voorbeeld van een etiket.

Het wordt producenten van voedingsmiddelen aanbevolen om steeds de naam van het allergeen mee te vermelden op het etiket, toch wordt het ook getolereerd om de stofnaam zelf te gebruiken.

Aanbevolen: "room (melk)” = duidelijker

Getolereerd: "room" = vetgedrukte ingrediënt opzoeken

Koop geen producten waarvan de samenstelling onduidelijk of niet vermeld is.

De vermelding van allergenen is niet verplicht wanneer de naam van het product duidelijk verwijst naar het allergeen (vb. kaas:  bevat duidelijk melk). Indien er toch een ingrediëntenlijst is, dient het allergeen wel te worden geaccentueerd.

Volgende termen kunnen wijzen op de aanwezigheid van melk

• Melk, melkbestanddelen, droge melkbestanddelen (in sommige margarines), melkpoeder, melkderivaat, melkvet, melkeiwit, gehydrolyseerd melkeiwit

• Melksuiker, lactose , lactoalbumine, lactoserum, lactoglobine, lactoproteïnen

• Melkwei, wei, weipoeder, wrongel

• Caseïne, Caseïnaat

• Room, slagroom, zure room, koffieroom, koffiemelk

• Yoghurt, yoghurtdrank, kefir, umer, zuiveldranken, kwark

• Boter, boterconcentraat, boterolie, sommige margarines

• Kaas, smeltkaas, plattekaas, smeerkaas, cottage cheese

• Roomijs, softijs

• Pudding of pap, gebak met pudding of pap

• Karnemelk, chocomelk

• Transglutaminase (om stukjes vlees of vis te verlijmen)

• Recaldent (kauwgom)

• Lactoperoxidase (verzorgingsproducten, tandpasta), lactoval

• Lactulose (laxeermiddel)

Staat op het etiket melkzuur, lactitol, lactaat, cacaoboter en kokosmelk dan heeft dit niets met koemelk te maken.

Soms staat er op de verpakking "eiwit: …g”. Met dit eiwit wordt het totaal van alle eiwitten bedoeld. Het hoeft niet speciaal melkeiwit te betekenen. In voedingsmiddelen komt ook eiwit afkomstig van tarwe, noten, ei en dergelijke voor.

Op de volgende pagina’s vind je per voedingsgroep een algemeen overzicht van toegelaten en verboden producten in een koemelkeiwitvrij dieet.

Toegelaten

Dit zijn producten zonder koemelkeiwit. De schuin gedrukte producten onderaan de toegelaten lijst zijn producten die koemelkeiwit kunnen bevatten. Lees altijd de ingrediëntenlijst op de verpakking na.

Verboden

Dit zijn producten die koemelkeiwit bevatten en je dus moet vermijden, maar ook:

• Producten waarvan de samenstelling onduidelijk of niet vermeld is

• Lactosevrije melkproducten omdat ze wel melkeiwit bevatten

• Paarden- of geitenmelk omwille van kans op kruisallergie wat betekent dat het kind ook op deze eiwitten zal reageren. Bovendien is de samenstelling van paardenmelk en geitenmelk niet geschikt voor baby’s.

Niet enkel voedingsmiddelen kunnen koemelkeiwit bevatten, let ook op met: shampoo, vaccins, cosmetica. Het is dus noodzakelijk om de arts of apotheker te verwittigen in geval van koemelkeiwitallergie.

• Gezond eten zonder zuivel. Mini C. en Tanya Can. Dit boek bevat meer dan 100 zuivelvrije recepten.

• Lekker eten met voedselovergevoeligheid. Larisse van der Haar-Buijze

• Echt lekker eten met voedselovergevoeligheid. Pippa Kendrick