Zorgpad CVA: (Huis)artsen en andere hulpverleners

De incidentie van depressieve klachten na CVA

Uit onderzoek blijkt dat mood disorders de meest voorkomende mentale stoornissen zijn in de algemene (Belgische) bevolking. Binnen deze groep heeft de prevalentie van depressieve klachten het grootste aandeel. Na een CVA neemt het risico op een klinische depressie bij patiënten significant toe. Uit verschillende studies blijkt dat de gemiddelde incidentie van een klinische depressie na CVA tussen de 29% en 36%. Deze cijfers zouden acht keer hoger zijn in vergelijking met de populatie zonder een CVA. Bij de meeste patiënten wordt de diagnose ‘Depressie’ een maand na het CVA gesteld, gelukkig is er een duidelijke afname in klachten – en diagnoses – na zes maanden. Deze trend komt naar voor in verschillende studies echter blijft de cumulatieve incidentie van depressieve stoornissen stijgen tot meer dan 50% over vijf jaar na het CVA.

Bij deze bevindingen moet de kanttekening geplaatst worden dat de cijfers mogelijk kunnen afwijken, er kan zowel een onder- als overrapportage zijn van depressieve stoornissen die achter de cijfers schuil gaan. Enerzijds zijn verschillende symptomen transdiagnostisch voor een depressie en CVA; het is soms moeilijk te achterhalen, zeker in de acute fase welke klachten gekaderd kunnen worden binnen een Majeur Depressieve Stoornis dan wel het CVA. Het kan daarom zijn dan typische CVA-klachten foutief gescreend worden als depressieve klachten, wat leidt tot een overrapportage. Anderzijds is gebleken dat voornamelijk bij patiënten met een taalstoornis – of in het algemeen een cognitieve stoornis – depressieve klachten zeer moeilijk te screenen zijn, leidend tot een mogelijke onderrapportage.

Het risicoprofiel

Dat het risico op een depressieve stoornis groot is – zowel in de algemene bevolking als na het doormaken van een CVA, betekent niet dat iedereen met mentale moeilijkheden gediagnosticeerd moet worden met een depressieve stoornis. Het risico bestaat namelijk ook dat patiënten foutief gediagnosticeerd worden, met onnodige en soms ingrijpende behandelingen als gevolg.

Omwille van de over- en onderrapportage van depressieve klachten bij patiënten na een CVA, zijn wij ervan overtuigd dat het opstellen van een risicoprofiel een hulpmiddel kan zijn om foutieve diagnoses te voorkomen. Vertrekkende vanuit de risicofactoren bij de algemene bevolking, moet er rekening gehouden worden met de idee dat de ‘verlieservaring’ bij patiënten na het doormaken van een CVA vaak fysiek, mentaal en cognitief ingrijpend is. Die bijkomende factoren blijken bij patiënten met een CVA overigens het grootste risico te vormen voor het voorkomen van depressieve klachten, zeker in combinatie met een reeds bestaande psychische kwetsbaarheid. Daarnaast speelt sociale isolatie ook erg grote factor. Op de volgende pagina vindt u het risicoprofiel specifiek voor patiënten met een CVA dat is opgesteld vanuit de huidige literatuur. Dit risicoprofiel wordt in kader van het CVA-zorgpad door het verplegend personeel afgenomen in het begin van de opname. U kan de score terugvinden in de ontslag brief. Het risicoprofiel blijft echter een belangrijke richtlijn ook na het ontslag.

Toelichting: scoor 1 wanneer uw patiënt positief scoort op de risicofactor, scoor 0 wanneer uw patiënt negatief scoort. Enkel de vetgedrukte risico's worden meegeteld voor de evaluatie van het totale risicoprofiel.

Vragenlijsten depressie

Er zijn verschillende vragenlijsten die gebruikt worden in het kader van depressieve klachten. Zoals eerder vermeld zijn sommige symptomen typisch voor depressieve klachten alsook na een CVA. Wanneer er vragenlijsten worden gebruikt in het kader van depressieve klachten, moet hiermee rekening gehouden worden. Voornamelijk vragen die peilen naar aandachts- en geheugenstoornissen kunnen soms eerder geplaatst worden in het kader van de CVA-specifieke symptomen dan wel een depressie. In het RZ Tienen maken we gebruik van de Beck Depression Inventory (BDI), omdat deze vragenlijst het hoogste scoort voor specificiteit en sensitiviteit bij lange termijn opvolging.

Vragenlijsten zijn echter niet de heilige graal in kader van diagnostiek. Het is zeker even belangrijk in gesprek te gaan met de patiënt en zijn/ haar systeem. Wanneer er psychologische klachten worden opgemerkt moet dit ook gesignaleerd worden naar de patiënt en het hulpverlenend personeel.

Omwille van het feit dat de cumulatieve incidentie van depressieve klachten en stoornissen stijgt tot 5 jaar post-CVA, worden patiënten idealiter een lange tijd opgevolgd. We merken echter dat patiënten niet altijd gedurende een lange tijd willen opgevolgd worden in het ziekenhuis. Uw patiënt kan op verschillende plaatsen in het zorgtraject staan. Hieronder vindt u de uiteenzetting van het psychologisch zorgtraject dat wordt voorgesteld vanuit het Zorgpad CVA RZ Tienen.

Patiënten die initieel verhoogd scoren op het risicoprofiel tijdens hun opname kunnen psychologische begeleiding krijgen via het revalidatietraject in het RZ Tienen, waar hun zorgtraject kan worden verdergezet. Indien men dit revalidatietraject niet volgt wordt hier terug aandacht aan besteedt tijdens de vervolgafspraak bij de neuroloog (1 maand post CVA). Bij patiënten die verhoogd scoren op hun risicoprofiel wordt dan door de psycholo(o)g(e) de BDI vragenlijst afgenomen. De patiënten kunnen eventueel worden doorverwezen naar ambulante psychologische begeleiding. Hetzelfde geldt voor de resultaten op de BDI op andere momenten tijdens de verdere opvolging van de patiënt met een CVA. In praktijk zien we dat patiënten niet altijd op hun vervolgafspraak komen, maar wel bij de huisarts. Het is niet altijd even realistisch om van (huis)artsen te vragen een psychosociale vragenlijst af te nemen, zeker niet wanneer er geen duidelijke klachten zijn. We weten echter dat patiënten niet altijd spontaan over deze klachten beginnen. Hieronder vindt u een tabel met vragen uit de BDI die op zichzelf 'rode vlaggen' zijn. Deze kan u gebruiken voor een gerichte anamnese.

Het psychologisch traject is een onderdeel van de multidisciplinaire aanpak bij de zorg voor patiënten met een CVA.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat vele depressieve klachten na een CVA met het verstrijken van de tijd vanzelf verdwijnen. Intensieve psychotherapie is daarom niet perse meteen noodzakelijk. Echter, omdat psychologische klachten zwaar kunnen wegen op het individu en het de revalidatie mogelijk ook bemoeilijkt wordt psychologische begeleiding.

Tijdens de psychologische begeleiding analyseert de psycholoog samen met de patiënt(e) en eventueel mantelzorger de bezorgdheden van de patiënt en wordt er van daaruit gewerkt aan gepaste oplossingen. Dit kan gaan over het aanpakken van verwrongen cognities, een dystopisch wereldbeeld of zelfbeeld, en heeft veelal betrekking op het integreren van een (nieuw) zelfbeeld in een zinvol leven. Patiënten worden soms oefeningen en opdrachten meegegeven afhankelijk van hun klachten en hun draagkracht.

Psychologische begeleiding bij patiënten die residentieel opgenomen zijn in het ziekenhuis zit in de zorg inbegrepen, en is voor de patiënt gratis. Ambulante psychologische begeleiding kan verschillen. Wanneer de patiënt een K-statuut heeft dan is er geen extra financiële kost verbonden aan de psychologische begeleiding als de psychologische begeleiding op een ambulante revalidatie afdeling aangeboden wordt. In het RZ Tienen kan de patiënt max. één keer per week opgevolgd worden door de psychologe van de ambulante revalidatie afdeling. Wanneer de patiënt niet onder het K-statuut valt dan is de financiële kost uiteenlopend. Het gemiddeld tarief van zelfstandig psychologen is €50 - €80 afhankelijk van de regio en specialisaties van de psychologen. Sommige psychologen worden terugbetaald volgens het RIZIV systeem, bij dezen betaalt de patiënt het remgeld dat, afhankelijk van de eigen financiële situatie, tussen €0 en €11 ligt. Datzelfde tarief geldt ook binnen CGG’s. Voor de laatste twee groepen zijn de wachttijden echter lang, en kunnen ze soms oplopen tot 1,5 jaar.

Bij vragen over de psychologische zorg bij patiënten met een CVA kan u altijd contact opnemen de betrokken psychologe.

Bronke Laeveren

Klinisch Psychologe – Dienst Patiëntenbegeleiding

Telefoon: 016/80.92.94

Email: bronke.laeveren@rztienen.be